Badanie ginekologiczne jest badaniem lekarskim podmiotowym (wywiad lekarski) i przedmiotowym (oglądanie, obmacywanie, opukiwanie, osłuchiwanie) z uwzględnieniem specyfiki badania kobiety, a więc z badaniem przedmiotowym wewnętrznym, tj. badaniem przez pochwę (per vaginam) lub badaniem przez odbytnicę (per rectum).

Badanie przedmiotowe wewnętrzne odbywa się na fotelu ginekologicznym odpowiedniej konstrukcji, który umożliwia ułożenie kobiety we właściwej pozycji. Po rozebraniu dolnej połowy ciała kobieta układa się na fotelu w taki sposób, że ma zgięte we wszystkich stawach kończyny dolne. Ponadto, kobieta rozchyla nogi, przez co stwarza dobry dostęp do badania narządów płciowych. Badanie rozpoczyna się oglądaniem sromu i okolicy krocza (Ryc.4-6).

Badanie ginekologiczne przez pochwę: A. oglądanie sromu; B.bdanie za pomocą wziernika; C. i D. palpacja macicy; E. palpacja przydatków

Dalszym etapem badania jest badanie we wzierniku dopochwowym. Wzierniki powinny być sterylne. Najczęściej stosowane wzierniki pochwowe to wzierniki dwułyżkowe i wzierniki typu Cusco (jednoczęściowe, samotrzymające się). Lekarz dobiera odpowiednią wielkość wziernika. Badający rozchyla palcami lewej ręki wargi sromowe, a następnie wprowadza wziernik do pochwy - jednocześnie uciskając go ostrożnie w kierunku krocza (przy posługiwaniu się wziernikiem dwułyżkowym lekarz najpierw wkłada częściowo do pochwy łyżkę tylną). Ponieważ wziernik wprowadzany jest stopniowo, lekarz dokonuje równocześnie oględzin ścian pochwy, aby na koniec dokładnie obejrzeć tarczę szyjki macicy. Jeżeli jest to wskazane, następuje teraz pobranie rozmazów z pochwy i szyjki macicy. Po wyjęciu wziernika lekarz przystępuje do badania wewnętrznego zwanego też dwuręcznym lub zestawionym. Badający staje między nogami pacjentki, a następnie kciukiem oraz palcem wskazującym jednej ręki (nazywanej dalej w opisie badania ręką wewnętrzną), na której ma nałożoną jałową rękawiczkę, rozchyla wargi sromowe, wprowadzając do pochwy palec środkowy, którym uciskając na ścianę tylną pochwy, stwarza miejsce dla wprowadzenia palca wskazującego. Lekarz obydwoma palcami obmacuje sklepienie pochwy, szyjkę macicy, jej ujście zewnętrzne. Następnie, "ustalając" macicę ręką wewnętrzną, drugą ręką - spoczywającą na podbrzuszu pacjentki (ręką zwaną badającą lub zewnętrzną) bada położenie macicy, jej topografię w stosunku do ścian miednicy, wielkość, konsystencję. W badaniu dwuręcznym wyczuwalne są również przydatki - jajniki i jajowody, które dzięki obmacywaniu można scharakteryzować pod względem wielkości, konsystencji, bolesności.
Niekiedy konieczne jest badanie przez odbytnicę. Ma ono szczególne znaczenie u dziewic, dziewczynek i kobiet w podeszłym wieku, gdy przedsionek pochwy pozwala na wprowadzenie tylko jednego palca. Badanie to może być wykonane badaniem zestawionym za pomocą ręki zewnętrznej i wewnętrznej. W niektórych przypadkach stosowane jest badanie jednoczesne przez pochwę i odbytnię.

Badanie ginekologiczne przedmiotowe wewnętrzne trwa kilkadziesiąt minut